Urodzenie dziecka z zespołem Downa nie jest szkodą dla rodziców - ważny wyrok Sądu Najwyższego.

Wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2025 r. w sprawie II CSKP 920/23 stanowi jedno z najbardziej znaczących rozstrzygnięć ostatnich lat na styku prawa cywilnego, praw pacjenta oraz kwestii związanych z diagnostyką i prawem do informacji w trakcie ciąży.
Sprawa dotyczyła rodziców dziecka z zespołem Downa, którym – jak wskazywali – nie udzielono pełnej informacji o przysługujących im uprawnieniach do badań prenatalnych z uwagi na wiek ciężarnej, a tym samym pozbawiono możliwości podjęcia w pełni świadomej decyzji co do kontynuacji lub przerwania ciąży. W tle pojawia się pytanie: czy prawo do decydowania o aborcji może być uznane za dobro osobiste w polskim systemie prawnym, a zatem czy naruszenie tego prawa, np. poprzez niepoinformowanie pacjentki o badaniach, daje podstawę do odszkodowania lub zadośćuczynienia?

Rozróżnienie odpowiedzialności lekarzy w kontekście badań prenatalnych

Sąd Najwyższy w wyroku tym precyzyjnie rozróżnił dwie sfery ochrony: odpowiedzialności za naruszenie praw niemajątkowych (w postaci prawa do informacji i prawa do świadczeń zdrowotnych) oraz odpowiedzialności za szkodę majątkową związaną z samym urodzeniem chorego dziecka.
Wyraźnie odwołał się do przepisów ustawy o prawach pacjenta i Kodeksu cywilnego wskazując, że prawo do informacji o stanie zdrowia, metodach diagnostycznych czy o dostępnych świadczeniach zdrowotnych to jedno z podstawowych praw pacjenta. Lekarz ma obowiązek nie tylko wykonywać badania, ale także zapewnić pacjentowi pełną, zrozumiałą informację o przysługujących mu uprawnieniach, wskazaniach i skutkach dostępnych procedur diagnostycznych.

Naruszenie prawa do informacji jako podstawa zadośćuczynienia

W tej sprawie doszło do naruszenia tych obowiązków – pacjentka nie została właściwie poinformowana o swoim uprawnieniu do udziału w programie badań prenatalnych.
Sąd Najwyższy uznał, że naruszenie prawa do informacji oraz prawa do świadczeń zdrowotnych na odpowiednim poziomie wiedzy medycznej może uzasadniać przyznanie zadośćuczynienia za krzywdę, jeśli skutkiem jest pozbawienie rodziców możliwości przygotowania się na narodziny chorego dziecka, co wpływa na ich życie psychiczne, materialne i organizacyjne.
Sąd jasno jednak przesądził, że urodzenie dziecka dotkniętego wadami wrodzonymi nie stanowi w tym stanie sprawy szkody majątkowej uprawniającej do dochodzenia odszkodowania – zwłaszcza w sytuacji, gdy rodzice nie wykazali, że mając pełną wiedzę podjęliby decyzję o przerwaniu ciąży.

Czy prawo do aborcji jest dobrem osobistym?

Przełomowym elementem wyroku jest analiza czy prawo do przerwania ciąży – przyznane na mocy ustawy o planowaniu rodziny – może być traktowane jako dobro osobiste, którego naruszenie uzasadnia roszczenie o zadośćuczynienie. Sąd podkreślił, że dobra osobiste to wartości niematerialne ściśle powiązane z człowiekiem, ukierunkowane na jego godność, wolność czy zdrowie. Prawo do decydowania o aborcji nie jest samoistnym dobrem osobistym. Jest natomiast uprawnieniem służącym realizacji szerszych dóbr osobistych, takich jak wolność decydowania o sobie oraz prawo do prywatności.
Otwiera to pole do ochrony nie samego „prawa do aborcji", lecz wolności decydowania o swoim życiu, w granicach określonymi przez ustawodawcę. W praktyce oznacza to, że pozbawienie kobiety szansy na dokonanie wyboru, poprzez brak informacji, może stanowić naruszenie dóbr osobistych (wolności, prywatności), lecz samo prawo do przerwania ciąży nie jest dobrem osobistym.

Znaczenie wyroku dla praktyki medycznej i prawnej

Wyrok wywołał szeroką dyskusję w środowisku prawniczym oraz medycznym, nie tylko ze względu na swoje skutki dla rodziców dzieci z niepełnosprawnościami, ale też z uwagi na wyraźne określenie granic odpowiedzialności lekarzy oraz jasne rozróżnienie między prawem do informacji, wolnością decydowania a uprawnieniem do aborcji jako takim.
Dla przyszłych spraw sądowych kluczowe będzie umiejętne wykazanie faktycznego wpływu naruszeń informacyjnych na życie rodziny. Zainteresowani powinni pamiętać, że każdy przypadek podlega indywidualnej ocenie, a Sąd Najwyższy zasygnalizował, że w innych okolicznościach zakres ochrony może być odmienny. Orzeczenie to podkreśla zdecydowaną rolę prawa do informacji oraz profesjonalnej opieki medycznej i stanowi wyraźny sygnał do środowiska lekarskiego, że każde zaniechanie w tym zakresie może prowadzić do odpowiedzialności cywilnoprawnej oraz znaczących konsekwencji finansowych.

---

​

​adwokat
Marcin Szumlański

Partner w Filar, Szumlański, Zachara Adwokacka Spółka Partnerska w Tarnowie

Zadzwoń do nas

---

Skontaktuj się z adwokatem specjalizującym się w uzyskiwaniu odszkodowania.

Jeżeli Ty lub Twoi bliscy doświadczyliście sytuacji, w której brak pełnej informacji medycznej wpłynął na Wasze życie rodzinne lub pozbawił Was możliwości podjęcia świadomej decyzji – nie czekaj. Skontaktuj się z doświadczonym adwokatem specjalizującym się w sprawach z zakresu prawa medycznego i odpowiedzialności cywilnej lekarzy. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej i faktycznej, dlatego profesjonalna pomoc prawna jest niezbędna, aby skutecznie dochodzić swoich praw. Kancelaria adwokacka FSZK oferuje kompleksową obsługę w sprawach związanych z błędami medycznymi, naruszeniem praw pacjenta oraz roszczeniami odszkodowawczymi. Zapraszamy do kontaktu – razem ocenimy Twoją sytuację i pomożemy podjąć najlepsze kroki prawne.

---

Najczęściej zadawane pytania

Czy rodzice mogą domagać się odszkodowania za urodzenie dziecka z niespełnosprawnością?

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 2 lipca 2025 r., samo urodzenie dziecka z wadami wrodzonymi lub niepełnosprawnością, w tym z zespołem Downa, nie stanowi szkody majątkowej, za którą przysługiwałoby odszkodowanie. Sąd bardzo wyraźnie podkreślił, że życie dziecka – nawet dotkniętego schorzeniem – nie może być traktowane jako szkoda w rozumieniu prawnym. Kluczowa jest tutaj perspektywa godności człowieka oraz konstytucyjna ochrona życia. Odszkodowanie może być natomiast rozważane w sytuacji, gdy udowodni się związek przyczynowy między konkretnymi kosztami związanymi z opieką a błędem medycznym, jednak w realiach tego wyroku rodzice musieliby wykazać, że dysponując pełną informacją faktycznie podjęliby decyzję o przerwaniu ciąży. W praktyce oznacza to, że samo urodzenie dziecka z niepełnosprawnością nie jest podstawą do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, chyba że mamy do czynienia z ewidentnym i udokumentowanym naruszeniem obowiązków informacyjnych połączonym z realnym zamiarem skorzystania z aborcji.

Jakie prawa ma pacjentka w zakresie badań prenatalnych?

Pacjentka ciężarna ma szereg fundamentalnych praw wynikających z ustawy o prawach pacjenta oraz przepisów regulujących opiekę nad kobietą w ciąży. Po pierwsze, ma prawo do pełnej, rzetelnej i zrozumiałej informacji o swoim stanie zdrowia, możliwych ryzykach dla płodu oraz dostępnych metodach diagnostyki prenatalnej. W szczególności, jeżeli istnieją wskazania medyczne – takie jak wiek ciężarnej powyżej 35 lat, obciążenie genetyczne czy wynik badań przesiewowych – lekarz ma obowiązek poinformować pacjentkę o możliwości wykonania badań inwazyjnych, takich jak amniopunkcja czy biopsja kosmówki. Brak takiej informacji stanowi naruszenie praw pacjenta i może być podstawą do roszczeń cywilnoprawnych. Prawo do diagnostyki prenatalnej nie jest jedynie formalnością, lecz realnym uprawnieniem, które pozwala rodzicom na przygotowanie się emocjonalnie, organizacyjnie i materialnie na narodziny dziecka z ewentualnymi schorzeniami lub – w granicach przepisów – na podjęcie decyzji o przerwaniu ciąży. Lekarze mają obowiązek inicjowania tej rozmowy z pacjentką, a nie oczekiwania, że sama zapyta o możliwe badania. Ignorowanie tego obowiązku może skutkować odpowiedzialnością cywilną i wypłatą zadośćuczynienia.

Czy można dochodzić zadośćuczynienia za naruszenie prawa do informacji medycznej?

Tak, wyrok Sądu Najwyższego potwierdził, że naruszenie prawa do informacji medycznej, w tym prawa do świadczeń zdrowotnych na odpowiednim poziomie wiedzy medycznej, może stanowić podstawę do przyznania zadośćuczynienia. Chodzi tu o sytuacje, w których brak lub błędna informacja pozbawia pacjenta możliwości podjęcia świadomej i autonomicznej decyzji dotyczącej własnego zdrowia lub zdrowia dziecka. Zadośćuczynienie jest kompensatą krzywdy niemajątkowej, czyli cierpienia psychicznego, stresu, poczucia bezradności oraz konsekwencji wynikających z niemożności przygotowania się do nowej sytuacji życiowej. W omawianym wyroku Sąd uznał, że rodzice, którym nie przekazano informacji o przysługujących badaniach prenatalnych, mogli doświadczyć krzywdy związanej z brakiem możliwości podjęcia decyzji w pełni świadomej. Istotne jest, że takie zadośćuczynienie nie jest związane z samym faktem urodzenia chorego dziecka, lecz z naruszeniem godności, wolności i prywatności pacjentki. Wysokość zadośćuczynienia zależy od okoliczności sprawy, stopnia naruszenia, skutków psychicznych oraz konsekwencji życiowych dla całej rodziny. To orzeczenie jest wyraźnym sygnałem, że podmioty medyczne nie mogą lekceważyć obowiązku informacyjnego, gdyż jego naruszenie niesie za sobą rzeczywiste konsekwencje prawne i finansowe.

---

#adwokatTarnów #prawoMedyczne #prawaPacjenta #SądNajwyższy #diagnostykaPrenatalna #odpowiedzialnośćCywilna #odszkodowanie #zadośćuczynienie #badaniaPrenatalne #błądMedyczny #prawoDoInformacji  #kancelariaTarnów